Auk Veltman is 84 en woont in het verzorgingstehuis Padua, Jeanne Vanhest is 82 en woont in een appartement naast Padua.

Twee jaar geleden zat de immer grappen makende Auk zich te vervelen bij een wedstrijd koersbal in het tehuis. Midden in zijn verveling keek hij naar rechts en zag in zijn ooghoek, helemaal op het einde van de rij, een mooie dame zitten. Het aanzicht van deze deerne maakte iets in Auk wakker, iets dat lang te slapen had gelegen. ‘Een deelgenoot in deze miserie’, dacht Auk maar hij verroerde niet.

De volgende week kwam Auk weer uit verveling naar de koersbal kijken en zag tot zijn grote verbazing opnieuw die dame van de vorige keer op het uiteinde van de bank zitten. Auk trok zijn stoute schoenen aan en ging exact één plaats dichter bij haar zitten dan de vorige keer. De koersbal wedstrijd kon hem gestolen worden, evenals de avances van menig dame uit het tehuis.

Elke week ging Auk naar de koersbal en elke week schoof hij een stoel op richting de dame op het einde van de rij. Op een dag zat hij naast haar. ‘Ik haat koersbal,’ zei hij. ‘Ik ook,’ zei zij en Auk wist dat dit het begin van een nieuw leven was.

Als een kind ging hij terug naar zijn appartement, niet wetend wat hij aanmoest met zichzelf. Alsof hij een energiebron aangeboord had, terwijl het land allang droog verklaard was. ‘De vlam was weer ontstoken.’ Hij dacht lang na over de volgende stap en besloot toen ‘de zaak gewoon om te kopen’. Hij kocht een bosje bloemen bij de bloemist in de buurt, ‘kijk maar op geen euro,’ had hij gezegd, hij trok zijn beste pak aan en ging voor de deur van het appartement van Jeanne, zo heette de dame, zijn woorden staan oefenen. Twee, drie buren kwamen voorbij voordat Auk durfde aan te kloppen. ‘Goededag,’ zei de verbaasde, edoch licht geamuseerde Jeanne. ‘Ik kom vragen, eum, ik kom vragen of je vriendschap met mij wilt,’ bracht Auk uit en trilde met zijn bloemen.

Jeanne liet Auk binnen en ze praatten de hele avond. Auk kwam de volgende dag weer op bezoek en de hele week lang spraken ze elke dag met elkaar. Auk voelde vlinders in zijn buik tekeer gaan en Jeanne vond het fijn iemand te helpen minder eenzaam te zijn. ‘Een vrouw kan zich nu eenmaal beter vermaken in haar eentje dan een man.’

Auk voelde zich dolgelukkig, hij stond weer midden in het leven. Jeanne had een paar regels voor deze vriendschap: 1. Ze moesten het geheim houden, want in het tehuis werd al genoeg geroddeld; 2. Ze mochten elkaar zien van 10u in de ochtend tot 10u in de avond, maar niet ’s nachts, ze waren immers niet getrouwd. Auk was gelukkig.

Na een tijd van geheimhouding en toch veel geroddel (er zitten maar weinig mannen in het tehuis en zeker weinig zo grappig als Auk) besluit Auk dat het tijd wordt officieel te gaan in hun vriendschap. Hij koopt weer bloemen, gaat regelrecht naar haar appartement, doet zelf de deur open en zegt: ‘Lieve Jeanne, ik wil dat jij mijn vriendin wordt.’ Jeanne is blij dat ze hem nu eindelijk aan haar familie kan tonen en dat ze haar Auk nu echt voor haar alleen gaat krijgen en zegt volmondig ‘ja’.

De familie van Jeanne is heel blij met de nieuwe vriend en de familie van Auk (hij heeft 9 kinderen uit twee huwelijken) ook nadat Jeanne ze na een contactstilte van soms 20 jaar gewoon heeft opgebeld en terug verenigd met hun vader/grootvader/overgrootvader. Auk was opgetogen, hij herkende de helft van zijn kinderen niet na zoveel tijd.

Auk en Jeanne groeiden steeds dichter naar elkaar toe, gingen uit de koersbal wegens te veel jaloezie (‘ze grepen hem soms in zijn kont of kruis terwijl ik er bij stond), sloten zich aan bij het koor en reden met auto, tram en trein door de hele regio.

Twee jaar later spreek ik het koppel. Waar Jeanne in begin vooral ‘wou helpen met zijn eenzaamheid’ is ze nu zo verliefd dat ze hoopt nog te trouwen ‘want dan kunnen we die andere van tien tot tien elkaar ook zien’. Auk, nog steeds gelukkig, zet thee en schenkt voor ons in, hij geeft Jeanne een kus. ‘Het beste wat me is overkomen,’ zegt hij. Jeanne duwt hem half weg maar haar ogen verraden begeerte.

Ik bedank het koppel en Auk laat me uit met de woorden: ‘Nooit stilstaan, wie stilstaat die sterft af.’

Woensdag 28 oktober, 09.30u.

Ik stap verzorgingstehuis Padua in Tilburg binnen en word vriendelijk begroet door manager welzijn Magreet de Jong en haar stagiair Bobbie. Het plan is om vandaag een aantal mensen te interviewen, de dienst welzijn/activiteiten te leren kennen en de bingo van die middag te presenteren, ik heb een pal bij me.

Ik moet zeggen: het was een heel aangename dag met vele verschillende impressies (zie andere blogs), maar wat me vooral bij bleef is de ongelofelijke inzet van Margreet en haar team. Met een jaarbudget van 5000 euro voor ‘activiteiten en boekingen’ zijn ze voortdurend aan het strijden tussen betaalbaar en kwaliteit van hun aanbod. ‘We weigeren vingerverf en dat soort afstompende activiteiten te organiseren en ook de bingo proberen we in te perken alleen dat is niet makkelijk gezien de enorme populariteit.’

Padua, afgelopen jaar bekroond tot beste verzorgingstehuis van Nederland, drijft op flexibiliteit en een beleid van ‘ja zeggen op alles of toch op zoveel mogelijk’. Margreet en haar team zijn één van de drijvende krachten van dit tehuis. In Padua zijn een 100 tal aanleunbewoners (ouderen die in appartementen in het gebouw wonen en hulp in verzorging krijgen) en meer dan 130 ouderen met verschillende stadia van dementia en aftakeling. Voor de aanleunouderen en de zwaar dementerende ouderen zijn duidelijke activiteiten te organiseren alleen de mensen daartussen zijn moeilijk te bereiken.

‘Het belangrijkste voor mij is dat ze het gevoel hebben te leven en niet dat ze over-leven,’ zei Margreet. ‘Als je zo oud bent moet je niet als een kind of een patiënt behandeld worden, je bent een mens die voelt en denkt en dat wil ik respecteren met alles wat ik heb.’

Onze basisbehoeften zijn niet enkel eten, drinken en slapen, maar is absoluut ook “zijn”. Activiteitenbegeleiders zijn niet zozeer dingen aan het organiseren, ze proberen mensen te laten “zijn” en dat is wonderbaarlijk.

Gisteren was een dag vol spijkers met koppen. In De Hazelaar spraken wij met activiteitenbegeleider Mariëtte van den Brekel en al rap werden data geprikt ter voorbereiding van Een Dag van de Liefde . Het plan is als volgt: zeven weken lang zullen wij elke woensdagochtend samen met de bewoners van deze zorginstelling een programma samenstellen dat daags voor Kerst gepresenteerd gaat worden in De Hazelaar. Een team van mondige bewoners zal ons tijdens al deze bijeenkomsten vertellen waar zij zelf zin in hebben en waar mogelijk gaan wij daarmee aan de slag of schakelen wij bevriende kunstenaars in om te helpen en workshops te organiseren. Zo zullen niet alleen wij en onze generatiegenoten een bijdrage leveren, maar hopelijk bestijgen de ouderen zelf ook het podium of maken zij zich achter de schermen verdienstelijk.
Welke kant dat op gaat? Geen idee, maar het is nadrukkelijk niet aan ons om daarin te sturen. We zijn benieuwd!

Het misverstand bestaat dat er met oude mensen niets aan te vangen valt. Dat is natuurlijk onzin, je kan juist ongelooflijk veel met hen doen. Simone de Beauvoir gaf in haar boek De ouderdom talloze voorbeelden: bij traditionele stammen in Japan werden ze opgegeten, Siberische volkeren joegen de ouderen de berg op en onder de Inuits bevonden zich types die de gewoonte hadden om hen in een kano naar de koude zee te sturen, om hen daar te laten doodvriezen.

http://www.bol.com/nl/p/boeken/de-ouderdom/666750433/index.html

Zouden ouderen meer rust hebben, vroeg ik me af. Zou de onrust, zo kenmerkend voor jeugd en jongvolwassenheid, als water voor een stoof wegsmelten naarmate men ouder wordt?

Ik vroeg het een kunstenaar op leeftijd: ‘Alles gaat trager, dat wel. Maar de onrust? Nee jongen, die kookt en zal blijven koken tot het eind.’

Met een gerust hart ging ik verder.

Op perron 15 raakte ik in gesprek met een vrouw. Samen bleken wij plezier te beleven aan de verwarring van de reizigers die geen wijs werden uit de kluwen omroepberichten en onze gedeelde glimlach was een mooie aanleiding voor het uitwisselen van wat woorden. Ja, ze had wat afgelachen in haar leven, vertelde ze. Niet dat het allemaal een pretje was, maar tjongejongejonge, wat had ze gelachen.
Naast elkaar in de trein nam zij nog altijd het voortouw in de conversatie. Ze was op weg naar haar zuster in ’s-Hertogenbosch. Eens per week bezocht ze die en het viel haar zwaar om te zien hoe die vrouw achteruit ging, want ondanks de ziekte van Parkinson leefde ze nog alleen en dat was natuurlijk een flinke beproeving. Ze legde haar hand op mijn arm: vroeger hadden ze een hoop lol gehad met z’n tweeën, vertrouwde ze me toe; gelachen dat ze hadden! Neem nou bijvoorbeeld die keer dat zij water moesten halen bij de put, en dat een van de Joodse onderduikers daar een paling in had gegooid. Nou, zoiets vergeet je dus echt nooit meer.
Tegenwoordig woonde ze in een aanleunwoning bij een tehuis in Hilversum. Dat was wel even wennen, twee kamers in plaats van al die ruimte die ze ooit gewend was. Bij haar ouders hadden ze een hal en die was wel twintig meter diep. Daar gingen ze dan hockeyen, dat mocht gewoon van vader. Ze zag zichzelf nog rennen, met tranen in haar ogen van plezier.
Ze was al een flinke tijd alleen, vertelde ze. Haar man was op jonge leeftijd overleden, toen hij negenenvijftig was. Zijzelf was nu vijfentachtig. Nooit behoefte gehad aan een nieuwe partner? Nooit. Dat ze geen kinderen hadden gekregen, maakte het soms wat eenzaam, maar in al die jaren was ze wel gewend geraakt aan stilte. Nee, zo heel vaak kwam het nu ook weer niet van praten.
Ze hernam haar mantra: ‘Maar wat hebben we gelachen…’

Net thuis van een geweldige avond met ons panel: moe maar voldaan, zoals dat heet. Dankzij een genereus aanbod van het Zuidelijk Toneel konden wij ons bejaarden-adviesteam met een busje ophalen en meenemen naar de voorstelling De reis om de wereld in 80 dagen. Er kon geen twijfel over bestaan of ze vonden het een fantastische belevenis. Ook al kon Anneke er in het geheel niets van verstaan, de beelden vond ze machtig. Hiervoor was meer dan drie jaar geoefend, dat kon ze heus wel zien.
Ook Bas was meer dan tevreden. Niet lang geleden had hij zich nog belazerd gevoeld toen hij ging kijken naar de film Hannibal en daar in plaats van een historisch verhaal over veldslagen met olifanten tot zijn verbijstering een en al kanibalistische bloederigheid gepresenteerd kreeg. Deze voorstelling was echter precies zoals hij had gehoopt. Nee, sterker: het had zijn verwachtingen overtroffen. Of we enig idee hadden hoe lang het geleden was dat hij naar het theater was geweest? Nee? Hijzelf eigenlijk ook niet.

Di 20 oktober was ik te gast bij de kant en klos club in Jozefzorg. Een negental weduwes die tweewekelijks borduren en bereid waren mij te woord te staan, over de liefde.

De manager van welzijn (ja zo heet men dat) van Jozefzorg, de bevallige Charlotte wist in het voorgesprek niet zo goed of de dames in kwestie wel gingen durven praten over ‘liefde en intimiteit’.  Nu, ik kan je verzekeren dat bleek geen enkel probleem te zijn. Een uur lang werd er steeds minder geborduurd en steeds gepassioneerder over liefde, de kerk, vroeger, seks en relaties gesproken. De mevrouw naast mij sloeg de klok door om de tien tien minuten te zeggen ‘die oudjes die kunnen nog mee praten he, dat deden ze vroeger niet hoor’.

Eén dame was nu 80 en onthulde me dat ze op haar 70ste hertrouwd was met iemand die in haar koor zat en op een dag dat de chauffeur niet kon rijden hij moest rijden en hoe zo van het één het ander kwam. Op haar 75ste is haar nieuwe man gestorven en belandde zij in het verzorgingstehuis. Op mijn vraag of ze verliefd was geweest op die tweede man zei ze: ‘met heel mijn hart’. Vanuit een andere hoek van de tafel kwam toen de mededeling van een andere weduwe dat het belachelijk was dat oudere vrouwen nog ‘verliefd’ zouden worden. De 75plusser in kwestie vond dat als je man dood was je het zo moest laten en ‘geen zotte kuren’ meer krijgen. De andere dames aan de tafel waren in mening hierover verdeeld. Links van mij kwam ‘die oudjes die kunnen goed meepraten he” en ik sloot dat onderwerp en vroeg naar hoe het vroeger ging.

Het valt mij op dat ouderen heel makkelijk over vroeger praten, ook over initimiteit en seks alleen spreken ze er met elkaar bijna niet over en is het onderwerp ”liefde en intimiteit nu” bij velen echt een taboe.

korte ontmoeting:

In de hal van De Hazelaar (verzorgingstehuis) zit een man te wachten met een rollator voor hem, ik zit er naast op een stoel.

‘hey’ (hij)

‘hey) (ik)

‘je bent er al snel bij’ (lacht)

‘ nee ik ben hier voor een project’

‘waarover dan’

‘over ouderen en liefde en seks’

stilte

‘ik heb nog nooit een vrouw bij mij in bed gehad’

‘ nog nooit?’ ‘ook niet gekust?’

‘ nee, ik ben de jongste van 11 zonen en toen ik zag hoe het met hen en de vrouwen ging dacht ik, nou, met mij mooi niet en nu ben ik 71 en mag ik niet meer alleen wonen’ (en hij wees naar zijn knie die blijkbaar kapot was)

‘ maar heeft u dan nooit verlangd naar een vrouw of naar een man’ (voorzichtig)

‘ nee, of ja ik kijk wel he, maar meer, nee, dat hoef ik niet.’

ouderen in een tehuis en vooral hun verzorgers houden niet van de term bejaarden, ze spreken liever over ouderen.

Ons panel heeft het wel over bejaarden alleen dan niet in referentie naar hen zelf maar naar “zij die in een tehuis zitten”.

nu we online kunnen en kunnen posten is het de bedoeling u op de hoogte te houden van onze zoektocht en onderzoek.

We belopen namelijk een aantal paden tegelijk en buiten ons panel in Eindhoven  en het lezen en schrijven Thuis, doen we al onze  live research in Tilburg.

Zo hebben we een goed contact met stichting De Wever die 14 verzorgingshuizen in Tilburg heeft. Met het bestuur hebben we Padua, Jozefzorg en De hazelaar als instanties uitgekozen waar we wat dieper op de zaken kunnen inzoomen.

Zo hebben we besproken dat we in Padua een aantal activiteiten gaan volgen (Lucas presenteert volgende week een bingo middag daar), in Jozefzorg mee aan een tafelgesprek gaan zitten en met De Hazelaar een comissie van clienten gaan samenstellen om een kerstactie op te zetten. Door mee te doen in de tehuizen leren we de bewoners beter kennen en kunnen we hen makkelijker vragen stellen.

We hebben ook met de vertegenwoordiger voor de Tilburgse KBO gesproken die 24 afdelingen onder zijn hoede heeft. Hij vertelde ons dat elke afdeling zelf zijn activiteiten organiseert en dat er niet echt sprake is van heel veel samenwerking tussen de afdelingen. Hij gaf ook te kennen dat het heel moeilijk is om de naar pensioen naderende babyboom generatie warm te maken voor het verenigingsleven, ‘die zijn vooral met zichzelf bezig’.

Wat mij op viel de laatste dagen, na al die en andere gesprekken met instanties en organisaties voor ouderen is de enorme bureaucratie en versnipperdheid. Elke afdeling van elke onderverdeling van elke organisatie heeft zijn of haar eigen beleid en daar moet je echt in toegelaten worden. Als je de ouderen wilt bereiken moet je heel erg lokaal gaan werken.   Je moet de lokale bladen en magzines aanschrijven, je moet de lokale tehuizen en soosen benaderen en je moet proberen bij de mensen thuis te komen. Dit vraagt tijd en geduld gezien of men argwanend is of je via afspraken met lokale verzorgers of begeleiders moet werken. Maar als je daar de tijd voor neemt kom je er ook en gaat er een heel boeiende wereld voor je open.

Ik ben dan ook heel blij dat we de ruimte krijgen van het Zuidelijk Toneel om in Tilburg die wereld van de ouderen te ontdekken en er een project over te mogen doen.

even tot hier.

Het heeft wat voeten in aarde gehad, maar nu is er dan toch eindelijk een heuse website voor Bejaarden & Begeerte. Daarmee is meteen één misverstand al uit de wereld: dat jongelui zo handig zijn met internet. Godbetert dagen zijn er overheen gegaan, gevloek en getier heeft het gekost en minstens drie laptops zijn gesneuveld vanwege de frustratie van Oscar.

Enfin, we zijn online. Dat mag gevierd worden en het staat u daarom vrij om een fles te ontkurken. Proost!

Op deze website vindt u achtergrondinformatie, speeldata, contactgegevens en binnenkort ook beeldmateriaal. Bovendien gebruiken wij deze pagina om u op de hoogte houden van alles wat wij tijdens dit project meemaken en ontdekken. Soms krijgt u een inkijkje dankzij een kort berichtje, maar even zo vaak kunt u meelezen over de schouders van Lucas en Oscar in de brieven die zij elkaar schrijven.

Wij zien uit naar uw reactie!

Lucas en Oscar